Temperaturat në Europë po arrijnë deri në 38 gradë Celsius në fund të muajit maj, reagimi i parë zakonisht është: “Po vjen vera më herët.”
Por pyetja që po shtrojnë gjithnjë e më shumë shkencëtarët nuk është nëse vera po vjen më herët – por nëse stinët, siç i kemi njohur deri sot, po fillojnë të humbasin kufijtë e tyre tradicionalë.
Ngjarje të tilla nuk mund të interpretohen automatikisht si provë e vetme e ndryshimeve klimatike. Por kur episode të ngjashme përsëriten vit pas viti, në zona të ndryshme të botës dhe me intensitet në rritje, ato fillojnë të bëhen pjesë e një tabloje më të madhe: Toka po ngrohet dhe sistemi klimatik po bëhet më i paqëndrueshëm.
Për dekada të tëra, debati publik ishte nëse ngrohja globale ekziston apo jo. Sot debati ka ndryshuar. Pyetja nuk është më nëse po ndodh, por sa shpejt po ndodh dhe çfarë pasojash do të ketë.
Paradoksi është se ngrohja globale nuk do të thotë vetëm më shumë vapë. Do të thotë më shumë energji në atmosferë. Dhe kur atmosfera ka më shumë energji, ajo bëhet më e paqëndrueshme: një ditë sjell temperatura rekord, ditën tjetër reshje ekstreme; një muaj thatësirë, më pas përmbytje; dimra më të shkurtër, por herë pas here më agresivë.
Kjo është arsyeja pse shumë njerëz kanë ndjesinë se moti është bërë “i çmendur”. Në fakt, nuk është kaos – është një sistem klimatik që po del gradualisht nga ekuilibri i mëparshëm.
Shkaku kryesor mbetet i njohur: rritja e përqendrimit të gazeve serrë nga djegia e lëndëve fosile, transporti, industria, urbanizimi dhe humbja e pyjeve. Atmosfera mban më shumë nxehtësi sesa më parë dhe oqeanet, që kanë qenë tamponi natyror i planetit, po arrijnë temperatura gjithnjë e më të larta.
Por pyetja më shqetësuese për europianët është tjetër: Pse Europa po duket më e ekspozuar? Europa sot konsiderohet kontinenti që po ngrohet më shpejt se mesatarja globale. Kjo ndodh për disa arsye. Së pari, pozicioni gjeografik e ekspozon ndaj valëve të nxehta që ngrihen nga Afrika Veriore. Së dyti, qytetet europiane – sidomos ato të ndërtuara dekada më parë – nuk janë projektuar për temperatura ekstreme.
Së treti, ndryshimet në qarkullimin atmosferik dhe dobësimi periodik i mekanizmave natyrorë të shpërndarjes së ajrit të ftohtë po krijojnë më shpesh fenomene të ashtuquajtura “kupola nxehtësie”, ku ajri i nxehtë bllokohet për ditë ose javë mbi të njëjtën zonë.
Pikërisht për këtë arsye po shohim temperatura që dikur konsideroheshin normale për korrikun apo gushtin tani po shfaqen në maj.
Rajoni mesdhetar – ku bën pjesë edhe Shqipëria – renditet ndër zonat më të ndjeshme. Kjo nuk do të thotë vetëm më shumë vapë. Do të thotë: më pak ujë, më shumë presion mbi bujqësinë, më shumë konsum energjie, më shumë zjarre dhe më shumë rrezik për grupet vulnerabël.
Megjithatë, ideja se Toka po shkon drejt një “ferri klimatik” të pashmangshëm nuk përputhet me atë që thotë shkenca. Skenari nuk është i shkruar. Shpejtësia e ngrohjes do të varet nga vendimet që merren sot: energjia, industria, transporti, pyjet, teknologjia dhe mënyra si ndërtohen qytetet.
Por një gjë duket gjithnjë e më e qartë: 38 gradë në fund të majit nuk është më një lajm ekzotik. Mund të jetë një paralajmërim se klima që njihnim po ndryshon më shpejt sesa e kishim imagjinuar.
Imagjinoni se çfarë do të ndodhë në muajt korrik dhe gusht